Endosonografia EUS – na czym polega badanie?

Co to jest endosonografia EUS?

Endosonografia (EUS) to badanie łączące endoskopię z ultrasonografią. Umożliwia ocenę warstw ściany przewodu pokarmowego oraz narządów znajdujących się bezpośrednio obok niego, szczególnie trzustki, dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego.

Podczas klasycznej gastroskopii lekarz ogląda przede wszystkim powierzchnię błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy. W EUS na końcu specjalnego endoskopu znajduje się głowica ultrasonograficzna, która pozwala zobaczyć także struktury położone poza światłem przewodu pokarmowego.

Dzięki temu możliwa jest między innymi dokładna ocena:

• trzustki,

• przewodu trzustkowego,

• dróg żółciowych,

• pęcherzyka żółciowego,

• warstw ściany przełyku, żołądka i dwunastnicy,

• zmian podnabłonkowych,

• wybranych węzłów chłonnych,

• struktur położonych w sąsiedztwie przewodu pokarmowego.

Zakres badania zależy od problemu klinicznego i pytania, na które EUS ma odpowiedzieć.

Kiedy wykonuje się EUS?

Endosonografia nie jest badaniem przesiewowym wykonywanym rutynowo u każdego pacjenta. Największą wartość ma wtedy, gdy objawy lub wyniki wcześniejszych badań wymagają dokładniejszej oceny określonej struktury.

EUS może być rozważane między innymi w diagnostyce:

• zmian ogniskowych trzustki,

• torbieli trzustki,

• poszerzenia przewodu trzustkowego,

• podejrzenia przewlekłego zapalenia trzustki,

• poszerzenia dróg żółciowych,

• kamicy przewodu żółciowego,

• zwężeń dróg żółciowych,

• zmian pęcherzyka żółciowego,

• zmian podnabłonkowych przełyku, żołądka lub dwunastnicy,

• niektórych guzów neuroendokrynnych,

• podejrzanych węzłów chłonnych,

• wybranych zmian wymagających oceny miejscowego zaawansowania.

Decyzja o wykonaniu EUS powinna wynikać z konkretnego problemu diagnostycznego. Samo stwierdzenie nieprawidłowości w USG, TK lub rezonansie nie zawsze oznacza konieczność wykonania endosonografii.

EUS w diagnostyce trzustki

EUS pozwala bardzo dokładnie ocenić trzustkę, przewód trzustkowy oraz niewielkie zmiany ogniskowe, szczególnie gdy wynik USG, tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego wymaga dalszego wyjaśnienia.

Trzustka leży głęboko w jamie brzusznej, dlatego jej pełna ocena w klasycznym USG przez powłoki brzuszne może być utrudniona m.in. przez gazy jelitowe lub budowę ciała pacjenta.

Podczas EUS głowica ultrasonograficzna znajduje się w żołądku lub dwunastnicy, czyli bardzo blisko trzustki. Pozwala to szczegółowo ocenić jej miąższ, przewód trzustkowy i zmiany ogniskowe.

EUS może być szczególnie przydatne, gdy w USG, TK lub MR opisano:

• guz lub inną zmianę ogniskową,

• torbiel,

• poszerzenie przewodu trzustkowego,

• zmianę o niejednoznacznym charakterze wymagającą dalszej diagnostyki.

Jeżeli w badaniu obrazowym wykryto nieprawidłowość trzustki, dalsze postępowanie zależy od jej rodzaju, wielkości, lokalizacji oraz wyników wcześniejszych badań.

W przypadku podejrzenia litej zmiany trzustki EUS może również umożliwić pobranie materiału do badania histopatologicznego lub cytologicznego.

Czy podczas EUS można wykonać biopsję?

Tak, ale biopsja nie jest potrzebna podczas każdego badania EUS.

Jeżeli charakter zmiany i sytuacja kliniczna tego wymagają, przez kanał echoendoskopu można wprowadzić specjalną igłę i pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego pobrać materiał.

Stosuje się między innymi techniki FNA i FNB. W przypadku litych zmian trzustki współczesne zalecenia preferują w wielu sytuacjach nowoczesne igły FNB, które umożliwiają uzyskanie fragmentu tkanki do badania histopatologicznego.

O potrzebie biopsji decyduje się indywidualnie. Nie każda torbiel, guz lub inna nieprawidłowość widoczna w EUS wymaga nakłucia.

EUS a drogi żółciowe

EUS pozwala dokładnie ocenić drogi żółciowe i może pomóc wykryć m.in. niewielkie złogi, zwężenia oraz przyczynę ich poszerzenia. Badanie umożliwia także ocenę przewodu żółciowego wspólnego i okolicy jego ujścia do dwunastnicy.

EUS może być przydatne między innymi w przypadku:

• poszerzenia dróg żółciowych,

• podejrzenia niewielkiego kamienia w przewodzie żółciowym,

• nieprawidłowych prób wątrobowych przy podejrzeniu przeszkody w odpływie żółci,

• zwężenia dróg żółciowych,

• zmian w okolicy brodawki Vatera,

• zmian w głowie trzustki mogących wpływać na odpływ żółci.

W przypadku podejrzenia kamicy przewodowej zarówno EUS, jak i MRCP mogą służyć do potwierdzenia obecności złogu bez wykonywania diagnostycznego ERCP. ESGE rekomenduje EUS lub MRCP, gdy podejrzenie kamicy pozostaje mimo niewystarczających wyników USG jamy brzusznej.

ERCP wykorzystuje się obecnie przede wszystkim wtedy, gdy istnieje wskazanie do leczenia przeszkody w drogach żółciowych.

EUS a zmiany podnabłonkowe

Zmiana podnabłonkowa może zostać zauważona podczas gastroskopii jako uwypuklenie ściany przełyku, żołądka lub dwunastnicy.

Sama gastroskopia nie zawsze pozwala ustalić, z której warstwy ściany pochodzi zmiana ani jaki ma charakter.

EUS umożliwia ocenę:

• warstwy, z której wywodzi się zmiana,

• jej wielkości,

• echogeniczności,

• kształtu,

• granic,

• wybranych cech mogących zwiększać podejrzenie określonego typu guza.

ESGE uznaje EUS za podstawową metodę charakterystyki zmian podnabłonkowych. Sam obraz EUS nie zawsze pozwala jednak jednoznacznie określić rodzaj zmiany, dlatego w wybranych przypadkach potrzebne może być pobranie materiału.

Czy EUS i gastroskopia to to samo?

Nie.

Oba badania wykorzystują endoskop wprowadzany przez jamę ustną, ale odpowiadają na inne pytania diagnostyczne.

Gastroskopia służy przede wszystkim do oceny błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy.

EUS pozwala dodatkowo ocenić głębsze warstwy ściany przewodu pokarmowego oraz narządy znajdujące się poza jego światłem, szczególnie trzustkę i drogi żółciowe.

Dlatego jedno badanie nie zawsze może zastąpić drugiego.

Szczegółowe porównanie: EUS a gastroskopia – czym różnią się te badania?

EUS czy MRCP?

EUS i MRCP nie są badaniami zamiennymi w każdej sytuacji.

MRCP jest nieinwazyjnym badaniem rezonansu magnetycznego umożliwiającym ocenę układu żółciowego i trzustkowego. EUS pozwala natomiast ocenić trzustkę i drogi żółciowe z bardzo małej odległości, a jeżeli istnieje wskazanie – podczas tej samej procedury można również wykonać biopsję.

Wybór pomiędzy EUS i MRCP zależy między innymi od:

• problemu klinicznego,

• wyników wcześniejszych badań,

• rodzaju poszukiwanej zmiany,

• potrzeby uzyskania materiału do badania histopatologicznego.

W wielu sytuacjach badania te uzupełniają się, a nie konkurują ze sobą.

Więcej: EUS czy MRCP – które badanie wybrać?

Jak przebiega badanie EUS?

EUS technicznie przypomina gastroskopię, ale wykorzystywany jest specjalny echoendoskop wyposażony w głowicę ultrasonograficzną.

Echoendoskop wprowadza się przez jamę ustną do przełyku, żołądka i dwunastnicy. Lekarz ustawia aparat w odpowiednich pozycjach i wykonuje obrazowanie interesujących narządów oraz struktur.

Zakres i czas badania zależą od wskazania. Inaczej przebiega diagnostyczne EUS, a inaczej procedura połączona z biopsją lub zabiegiem terapeutycznym.

Czy EUS boli?

Sposób przeprowadzenia EUS oraz rodzaj sedacji lub znieczulenia zależą od zakresu procedury, stanu pacjenta oraz zasad obowiązujących w danej placówce.

Przed badaniem pacjent otrzymuje informacje dotyczące planowanego sposobu przeprowadzenia procedury.

Po EUS wykonywanym w sedacji lub znieczuleniu należy stosować się do zaleceń dotyczących odpoczynku, prowadzenia pojazdów oraz przyjmowania posiłków.

Jak przygotować się do EUS?

Przed badaniem należy pozostawać na czczo zgodnie z instrukcją placówki wykonującej procedurę.

Lekarz powinien również wiedzieć o:

• wszystkich przyjmowanych lekach,

• lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych,

• cukrzycy,

• istotnych chorobach przewlekłych,

• alergiach,

• wcześniejszych operacjach i zabiegach.

Informacje te mają szczególne znaczenie, jeżeli podczas EUS planowana jest biopsja lub inna procedura interwencyjna.

Szczegółowe informacje: Jak przygotować się do EUS?

Czy EUS jest badaniem bezpiecznym?

Diagnostyczne EUS jest procedurą powszechnie stosowaną w gastroenterologii, ale – podobnie jak inne badania endoskopowe – nie jest całkowicie pozbawione ryzyka.

Rodzaj ryzyka zależy przede wszystkim od zakresu procedury. Diagnostyczne obrazowanie różni się pod tym względem od EUS połączonego z biopsją lub zabiegiem terapeutycznym.

Przed badaniem lekarz omawia wskazania, planowany zakres procedury oraz możliwe działania niepożądane i powikłania odpowiednie dla planowanego badania.

Co dzieje się po badaniu EUS?

Wynik EUS powinien być interpretowany razem z wcześniejszymi badaniami obrazowymi, wynikami laboratoryjnymi oraz sytuacją kliniczną pacjenta.

Dalsze postępowanie może obejmować między innymi:

• zakończenie diagnostyki,

• kontrolne badanie obrazowe,

• rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową,

• biopsję,

• konsultację chirurgiczną lub onkologiczną,

• leczenie endoskopowe,

• dalszą obserwację.

Sam opis EUS nie powinien być interpretowany w oderwaniu od całego obrazu klinicznego.

Najważniejsze

Endosonografia EUS łączy endoskopię z ultrasonografią i pozwala szczegółowo oceniać struktury, których nie można w pełni zobaczyć podczas zwykłej gastroskopii.

Szczególne znaczenie ma w diagnostyce trzustki i dróg żółciowych oraz w ocenie zmian podnabłonkowych przewodu pokarmowego.

Jeżeli konieczne jest uzyskanie rozpoznania tkankowego, EUS może również umożliwić wykonanie biopsji pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego.

Najważniejsze jest jednak właściwe dobranie badania do konkretnego problemu klinicznego.

Zakres wykonywanych badań oraz informacje o endosonografii znajdziesz na stronie Badanie EUS w Warszawie.

Powiązane materiały

EUS diagnostyczny

Zmiana w trzustce w USG, TK lub MR – co dalej?

Biopsja trzustki pod kontrolą EUS – FNA czy FNB?

Torbiele trzustki – objawy, przyczyny i leczenie

Poszerzony przewód trzustkowy – co może oznaczać?

EUS czy MRCP – które badanie wybrać?

Jak przygotować się do EUS?

Co dalej?

Jeżeli w USG, tomografii komputerowej lub rezonansie magnetycznym opisano zmianę trzustki, poszerzenie przewodu trzustkowego albo nieprawidłowość dróg żółciowych, dalszy sposób diagnostyki warto ustalić na podstawie całego obrazu klinicznego i wcześniejszych badań.

Źródła i wytyczne

1. Facciorusso A, Arvanitakis M, Crinò SF i wsp. Endoscopic ultrasound-guided tissue sampling: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Technical and Technology Review. Endoscopy. 2025;57(4):390–418. DOI: 10.1055/a-2524-2596.

2. Machicado JD, Sheth SG, Chalhoub JM i wsp.; ASGE Standards of Practice Committee. American Society for Gastrointestinal Endoscopy guideline on the role of endoscopy in the diagnosis and management of solid pancreatic masses: summary and recommendations. Gastrointestinal Endoscopy. 2024;100(5):786–796. DOI: 10.1016/j.gie.2024.06.002.

3. Deprez PH, Moons LMG, O’Toole D i wsp. Endoscopic management of subepithelial lesions including neuroendocrine neoplasms: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2022;54:412–429. DOI: 10.1055/a-1751-5742.

4. Manes G, Paspatis G, Aabakken L i wsp. Endoscopic management of common bile duct stones: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2019;51:472–491. DOI: 10.1055/a-0862-0346.