Biopsja trzustki pod kontrolą EUS. FNA czy FNB?

Na czym polega biopsja trzustki pod kontrolą EUS?

Endosonografia (EUS) łączy endoskopię z ultrasonografią. Echoendoskop wprowadzany przez przewód pokarmowy pozwala uzyskać obraz trzustki z bardzo niewielkiej odległości. Dzięki temu możliwe jest dokładne określenie położenia zmiany oraz przeprowadzenie igły biopsyjnej pod kontrolą obrazu w czasie rzeczywistym.

Materiał pobrany podczas badania może następnie zostać przekazany do oceny cytologicznej lub histopatologicznej.

Kiedy rozważa się biopsję?

Biopsję pod kontrolą EUS można rozważyć między innymi w przypadku zmian litych trzustki, których charakter wymaga potwierdzenia tkankowego, wybranych zmian torbielowatych, zmian o niejednoznacznym obrazie w TK lub MR oraz wtedy, gdy wynik biopsji może wpłynąć na wybór dalszego leczenia.

Samo wykrycie zmiany w trzustce nie oznacza jednak automatycznie konieczności wykonania biopsji. W części przypadków wystarczająca może być obserwacja lub dalsza diagnostyka obrazowa. Decyzja powinna uwzględniać rodzaj zmiany, jej wielkość, lokalizację, obraz przewodu trzustkowego, wcześniejsze badania oraz sytuację kliniczną pacjenta.

„Jeżeli wykryto guz lub litą zmianę trzustki, warto najpierw ustalić pełny zakres dalszej diagnostyki: Guz trzustki – jakie badania wykonuje się po wykryciu zmiany?”

FNA i FNB – czym się różnią?

Podczas EUS materiał może być pobierany techniką FNA lub FNB. FNA – biopsja aspiracyjna cienkoigłowa – umożliwia pobranie komórek do oceny cytologicznej. FNB – biopsja pozwalająca uzyskać fragment tkanki – umożliwia ocenę architektury tkankowej i badanie histopatologiczne.

Dobór metody zależy od rodzaju zmiany i celu diagnostycznego. Aktualne zalecenia ESGE preferują nowoczesne igły FNB typu end-cutting podczas pobierania materiału z litych zmian trzustki.

Jak przebiega badanie?

EUS z biopsją wykonywane jest podobnie jak diagnostyczna endosonografia. Po wprowadzeniu echoendoskopu lekarz dokładnie lokalizuje zmianę i ocenia jej cechy oraz sąsiadujące struktury.

Przed wykonaniem nakłucia oceniany jest przebieg naczyń. Następnie igła biopsyjna przeprowadzana jest przez ścianę żołądka lub dwunastnicy bezpośrednio do wybranej zmiany pod kontrolą obrazu ultrasonograficznego. W zależności od rodzaju zmiany i zastosowanej techniki może zostać wykonane kilka pobrań materiału.

Czy biopsja wykonywana jest podczas tego samego badania?

Tak. Jeśli istnieją wskazania i biopsja została zaplanowana, pobranie materiału odbywa się w trakcie EUS. Nie wymaga wykonywania oddzielnego badania obrazowego. W niektórych sytuacjach decyzja o biopsji może zależeć od obrazu uzyskanego dopiero podczas EUS.

Jak przygotować się do EUS z biopsją?

Pacjent powinien pozostawać na czczo zgodnie z zaleceniami placówki wykonującej badanie. Szczególnie ważne jest przekazanie lekarzowi informacji o wszystkich stosowanych lekach, w tym lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych, a także o chorobach przewlekłych i alergiach. Leków przeciwkrzepliwych lub przeciwpłytkowych nie należy odstawiać samodzielnie. Postępowanie ustala się indywidualnie podczas kwalifikacji do biopsji.

Czy EUS z biopsją jest bezpieczne?

EUS z pobraniem materiału jest procedurą inwazyjną i — jak każde badanie tego typu — wiąże się z możliwością powikłań. Mogą należeć do nich między innymi krwawienie, zapalenie trzustki, zakażenie lub inne powikłania związane z endoskopią i sedacją. Indywidualne ryzyko zależy m.in. od rodzaju i lokalizacji zmiany, rodzaju biopsji, przyjmowanych leków oraz stanu zdrowia pacjenta. Ryzyko i korzyści z wykonania biopsji powinny zostać ocenione przed procedurą.

Co oznacza wynik biopsji?

Materiał jest oceniany przez patomorfologa. Wynik może pozwolić określić charakter zmiany i zaplanować dalsze postępowanie. Należy pamiętać, że wynik niejednoznaczny lub niediagnostyczny nie zawsze kończy diagnostykę. Jeżeli obraz kliniczny i badania obrazowe nadal wskazują na istotne podejrzenie choroby, w wybranych sytuacjach może być potrzebna ponowna biopsja, ponowna ocena materiału lub zastosowanie innych metod diagnostycznych.

Czy każda zmiana trzustki wymaga biopsji?

Nie. Celem diagnostyki nie jest wykonanie biopsji każdej wykrytej zmiany, ale dobranie takiego postępowania, które rzeczywiście może wpłynąć na decyzję terapeutyczną. Dlatego przed kwalifikacją do EUS z biopsją istotne jest przeanalizowanie wcześniejszych badań, w szczególności TK, MR/MRCP oraz USG.

Źródła i wytyczne

1. Facciorusso A, Arvanitakis M, Crinò SF i wsp. Endoscopic ultrasound-guided tissue sampling: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Technical and Technology Review. Endoscopy. 2025;57(4):390–418. DOI: 10.1055/a-2524-2596.

2. Machicado JD, Sheth SG, Chalhoub JM i wsp.; ASGE Standards of Practice Committee. American Society for Gastrointestinal Endoscopy guideline on the role of endoscopy in the diagnosis and management of solid pancreatic masses: summary and recommendations. Gastrointestinal Endoscopy. 2024;100(5):786–796. DOI: 10.1016/j.gie.2024.06.002.

3. Conroy T, Pfeiffer P, Vilgrain V i wsp.; ESMO Guidelines Committee. Pancreatic cancer: ESMO Clinical Practice Guideline for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology. 2023;34(11):987–1002. DOI: 10.1016/j.annonc.2023.08.009.

4. Facciorusso A, Crinò SF, Gkolfakis P i wsp. Needle Tract Seeding after Endoscopic Ultrasound Tissue Acquisition of Pancreatic Lesions: A Systematic Review and Meta-Analysis. Diagnostics. 2022;12(9):2113. DOI: 10.3390/diagnostics12092113.

Powiązane materiały

Zmiana w trzustce w USG, TK lub MR – co dalej?

Torbiele trzustki – objawy, przyczyny i leczenie

Jak przygotować się do EUS?

Endosonografia EUS – na czym polega badanie?

Dowiedz się więcej o endosonografii EUS →

Sprawdź miejsca wykonywania EUS w Warszawie →