Choroba refluksowa przełyku (refluks, zgaga) – kiedy potrzebna jest gastroskopia?

Zgaga, pieczenie za mostkiem czy cofanie kwaśnej treści do przełyku to częste dolegliwości. Mogą być objawem choroby refluksowej przełyku, potocznie nazywanej refluksem.

Nie każda zgaga oznacza jednak chorobę refluksową i nie każdy pacjent wymaga od razu gastroskopii. Najważniejsze jest ustalenie, jak często pojawiają się objawy, czy występują objawy alarmowe i czy leczenie przynosi poprawę.

Czym jest choroba refluksowa przełyku?

Refluks żołądkowo-przełykowy oznacza cofanie się treści z żołądka do przełyku. Sporadycznie może występować również u osób zdrowych.

O chorobie refluksowej przełyku (ChRP, GERD) mówimy wtedy, gdy refluks powoduje dokuczliwe objawy lub prowadzi do powikłań.

Najczęstsze objawy to:
• zgaga,
• cofanie kwaśnej lub gorzkiej treści,
• pieczenie za mostkiem,
• nasilenie dolegliwości po posiłkach lub w pozycji leżącej.

Czy zgaga zawsze oznacza refluks?

Nie.

Zgaga jest objawem, a nie rozpoznaniem. Najczęściej kojarzy się z chorobą refluksową, ale podobne dolegliwości mogą występować również w innych chorobach przełyku i żołądka.

Dlatego przy częstych, nietypowych lub utrzymujących się objawach warto ustalić ich rzeczywistą przyczynę.

Czy refluks może występować bez zgagi?

Tak.

U części pacjentów dominują inne dolegliwości, np. cofanie treści, ból w klatce piersiowej, chrypka, kaszel czy uczucie przeszkody w gardle.

Nie oznacza to jednak, że każdy taki objaw jest spowodowany refluksem. Szczególnie w przypadku kaszlu, chrypki lub dolegliwości gardłowych trzeba brać pod uwagę również inne przyczyny.

Kiedy warto wykonać gastroskopię?

Gastroskopia nie jest konieczna u każdego pacjenta ze zgagą. Badanie jest szczególnie ważne, gdy pojawiają się objawy alarmowe, dolegliwości utrzymują się mimo prawidłowego leczenia lub istnieje podejrzenie powikłań choroby refluksowej.

Do objawów wymagających szczególnej uwagi należą m.in.:
• trudności w połykaniu,
• krwawienie z przewodu pokarmowego,
• niedokrwistość,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• uporczywe wymioty.

Więcej na ten temat można przeczytać w artykułach „Kiedy warto wykonać gastroskopię?” oraz „Objawy alarmowe w gastroenterologii”.

Kiedy gastroskopia jest szczególnie ważna przy objawach refluksu?

Gastroskopia jest szczególnie ważna, gdy objawom refluksu towarzyszą cechy alarmowe lub istnieje podejrzenie powikłań.

Dotyczy to między innymi:

• trudności lub bólu podczas połykania,

• krwawienia z przewodu pokarmowego,

• niedokrwistości,

• niezamierzonej utraty masy ciała,

• uporczywych wymiotów,

• objawów utrzymujących się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia.

Badanie pozwala ocenić przełyk, żołądek i dwunastnicę oraz wykryć między innymi zapalenie przełyku, zwężenie lub zmiany sugerujące przełyk Barretta.

Co może pokazać gastroskopia?

Gastroskopia pozwala ocenić błonę śluzową przełyku i wykryć m.in. zapalenie przełyku, zwężenie czy zmiany mogące sugerować przełyk Barretta.

Warto jednak pamiętać:

Prawidłowa gastroskopia nie wyklucza choroby refluksowej.

U części pacjentów objawy występują mimo braku widocznych zmian w przełyku.

Kiedy prawidłowa gastroskopia nie wystarcza?

Prawidłowy wynik gastroskopii nie wyklucza choroby refluksowej.

U części pacjentów objawy występują mimo braku zapalenia przełyku lub innych widocznych zmian w badaniu endoskopowym.

Jeżeli rozpoznanie refluksu pozostaje niepewne, pomocne może być monitorowanie refluksu za pomocą pH-metrii lub pH-metrii z impedancją.

Badanie pozwala ocenić:

• jak często treść żołądkowa cofa się do przełyku,

• jak długo utrzymują się epizody refluksu,

• czy mają związek z odczuwanymi objawami,

• czy występują również epizody refluksu słabo kwaśnego lub niekwaśnego.

Nie każdy pacjent z objawami refluksu wymaga pH-metrii z impedancją. Sposób wykonania badania – podczas leczenia lub po czasowym odstawieniu leków hamujących wydzielanie kwasu – zależy od tego, czy choroba refluksowa została wcześniej obiektywnie potwierdzona i jakie pytanie diagnostyczne chcemy rozstrzygnąć.

Czy brak poprawy po lekach oznacza ciężki refluks?

Nie zawsze.

Jeżeli leczenie nie pomaga, warto upewnić się, czy przyczyną dolegliwości rzeczywiście jest choroba refluksowa.

Brak poprawy po leczeniu nie oznacza automatycznie ciężkiego refluksu.

Czasami ważniejsze od zwiększania dawki leków jest dokładniejsze ustalenie przyczyny objawów.

Jak leczy się chorobę refluksową?

Leczenie zależy od rodzaju i nasilenia dolegliwości.

Pomocne mogą być:
• unikanie obfitych posiłków bezpośrednio przed snem,
• redukcja masy ciała przy nadwadze,
• ograniczenie produktów, które wyraźnie nasilają objawy,
• odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne.

Nie każdy pacjent wymaga przewlekłego stosowania leków.

Kiedy zgłosić się do gastroenterologa?

Konsultację warto rozważyć, jeśli zgaga lub cofanie treści:
• występują regularnie,
• wpływają na sen lub codzienne funkcjonowanie,
• szybko wracają po zakończeniu leczenia,
• nie ustępują mimo prawidłowo stosowanych leków.

Celem diagnostyki nie jest jedynie potwierdzenie obecności zgagi. Najważniejsze jest ustalenie, czy przyczyną objawów rzeczywiście jest choroba refluksowa i jakie postępowanie będzie najbardziej odpowiednie.

Najczęstsze pytania

Czy prawidłowa gastroskopia wyklucza refluks?

Nie. Choroba refluksowa może występować mimo braku widocznych zmian w przełyku.

Czy każda zgaga wymaga gastroskopii?

Nie. Gastroskopię wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania, np. objawy alarmowe, utrzymywanie się dolegliwości mimo leczenia lub podejrzenie powikłań.

Czy pH-metria z impedancją jest potrzebna każdemu pacjentowi z refluksem?

Nie. Badanie wykonuje się w wybranych sytuacjach, gdy trzeba dokładniej ocenić, czy refluks rzeczywiście odpowiada za dolegliwości.

Czy kaszel lub chrypka mogą być związane z refluksem?

Mogą, ale nie są charakterystyczne wyłącznie dla choroby refluksowej. Przy takich objawach należy brać pod uwagę również inne przyczyny.

Powiązane materiały

Kiedy warto wykonać gastroskopię?

Jak przygotować się do gastroskopii?

Objawy alarmowe w gastroenterologii

EUS a gastroskopia – czym różnią się te badania?

Źródła

1. Gyawali CP, Yadlapati R, Fass R, et al. Updates to the modern diagnosis of GERD: Lyon Consensus 2.0. Gut. 2024;73:361–371.

2. Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, et al. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol. 2022;117:27–56.

3. Yadlapati R, Gyawali CP, Pandolfino JE, et al. AGA Clinical Practice Update on the Personalized Approach to the Evaluation and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Clin Gastroenterol Hepatol. 2022;20:984–994.e1.

4. Świdnicka-Siergiejko AK, Marek T, Waśko-Czopnik D, et al. Diagnostic and therapeutic management in gastroesophageal reflux disease: consensus of the Polish Society of Gastroenterology. Pol Arch Intern Med. 2022;132:16196.