GASTROSKOPIA
Kiedy warto wykonać gastroskopię?
Gastroskopia pozwala bezpośrednio obejrzeć przełyk, żołądek oraz dwunastnicę. W czasie badania lekarz może ocenić błonę śluzową, pobrać niewielkie wycinki do badania histopatologicznego, a w określonych sytuacjach również wykonać zabieg, na przykład zatamować krwawienie lub usunąć wybraną zmianę. Nie każda zgaga czy ból brzucha oznacza jednak, że gastroskopia jest konieczna od razu. O wykonaniu badania decydują objawy, wiek pacjenta, wyniki innych badań i czynniki ryzyka.
Kamil Jaszczuk
•
Aktualizacja: sierpień 2026
Objawy, których nie należy ignorować
Jednym z najważniejszych wskazań do gastroskopii są objawy alarmowe. Należą do nich przede wszystkim trudności lub ból podczas połykania, krwawienie z przewodu pokarmowego, niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza, utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny oraz uporczywe wymioty.
W takich sytuacjach badanie pozwala sprawdzić, czy przyczyną dolegliwości jest zapalenie, owrzodzenie, zwężenie, zmiana nowotworowa albo inna choroba wymagająca konkretnego leczenia.
Gastroskopia może być potrzebna także przy nawracających bólach lub pieczeniu w nadbrzuszu, szczególnie gdy objawy długo się utrzymują, zmieniają swój charakter albo nie reagują na prawidłowo prowadzone leczenie.
Sam fakt występowania niestrawności nie oznacza jednak automatycznie konieczności endoskopii u każdego pacjenta. W części przypadków pierwszym etapem postępowania może być diagnostyka zakażenia Helicobacter pylori i leczenie farmakologiczne. Decyzja zależy od całego obrazu klinicznego, a nie od pojedynczego objawu.
Refluks i zgaga: czy zawsze potrzebna jest gastroskopia?
Nie. Typowa zgaga i cofanie się treści pokarmowej bez innych niepokojących objawów często mogą być początkowo leczone bez wykonywania endoskopii.
Gastroskopia staje się szczególnie istotna, gdy objawy są nietypowe, długotrwałe, nie odpowiadają na leczenie lub gdy istnieje podejrzenie powikłań refluksu, na przykład zapalenia przełyku, zwężenia czy przełyku Barretta.
Badanie jest również ważne wtedy, gdy występują problemy z przełykaniem. Pacjent może opisywać uczucie zatrzymywania pokarmu za mostkiem, trudność początkowo dotyczącą pokarmów stałych, a z czasem również płynów.
Tego rodzaju objaw wymaga wyjaśnienia i nie powinien być przez wiele miesięcy leczony wyłącznie lekami „na żołądek”.
Co można wykryć podczas gastroskopii?
Badanie może uwidocznić między innymi zapalenie przełyku, żołądka i dwunastnicy, nadżerki, wrzody, zwężenia, polipy i inne nieprawidłowości błony śluzowej.
Pozwala również wykryć zmiany przednowotworowe i nowotworowe oraz precyzyjnie pobrać z nich materiał do badania mikroskopowego.
W określonych wskazaniach pobiera się także wycinki z pozornie niezmienionej błony śluzowej, ponieważ część chorób rozpoznaje się właśnie na podstawie badania histopatologicznego, a nie samego obrazu endoskopowego.
Gastroskopia nie jest więc wyłącznie „oglądaniem żołądka”. Jest badaniem diagnostycznym, które pozwala połączyć obraz endoskopowy z pobraniem materiału do badania i, jeżeli jest to potrzebne, dalszym leczeniem endoskopowym.
Czy podczas gastroskopii można pobrać wycinki?
Tak. Pobieranie niewielkich wycinków błony śluzowej jest rutynowym elementem wielu badań.
Materiał może być potrzebny między innymi do rozpoznania zmian zapalnych, chorób przełyku, żołądka lub dwunastnicy, oceny niektórych zmian przednowotworowych oraz potwierdzenia charakteru nieprawidłowości widocznej podczas badania.
Samo pobranie wycinka zwykle nie jest przez pacjenta odczuwane.
Wynik histopatologiczny uzupełnia obraz endoskopowy. Dlatego po gastroskopii warto zachować zarówno opis badania, jak i późniejszy wynik pobranych wycinków.
Czy gastroskopia zastępuje inne badania?
Nie. USG, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny pokazują narządy z innej perspektywy.
Gastroskopia najlepiej ocenia wewnętrzną powierzchnię przełyku, żołądka i dwunastnicy. Jeżeli natomiast problem dotyczy na przykład trzustki, dróg żółciowych albo zmiany położonej głębiej w ścianie przewodu pokarmowego, potrzebne może być EUS, czyli endosonografia.
EUS łączy endoskopię z ultrasonografią i pozwala oceniać również struktury znajdujące się poza światłem przewodu pokarmowego.
Jak przygotować się do gastroskopii?
Do gastroskopii należy zgłosić się na czczo. Dokładne zalecenia dotyczące czasu pozostawania bez jedzenia i picia powinny być zgodne z instrukcją ośrodka wykonującego badanie.
Przed procedurą należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, szczególnie lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych, a także o istotnych chorobach współistniejących i uczuleniach.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwkrzepliwych. Sposób postępowania zależy od rodzaju leku, ryzyka zakrzepowego oraz tego, czy podczas gastroskopii planowane jest jedynie badanie diagnostyczne, pobieranie wycinków czy bardziej zaawansowana procedura.
Jeżeli badanie ma być wykonywane w sedacji lub znieczuleniu, pacjent powinien otrzymać od placówki również dodatkowe instrukcje związane z przygotowaniem i bezpiecznym powrotem do domu.
Kiedy zgłosić się pilnie?
Pilnej oceny wymagają przede wszystkim:
• wymioty z domieszką krwi,
• smoliste, czarne stolce,
• narastające trudności w połykaniu,
• objawy istotnego krwawienia z przewodu pokarmowego,
• znaczna, niewyjaśniona utrata masy ciała,
• uporczywe wymioty uniemożliwiające przyjmowanie pokarmów i płynów.
W takich sytuacjach nie należy odkładać konsultacji do czasu rutynowej wizyty.
Co zrobić, jeśli gastroskopia została już wykonana?
Jeżeli wynik jest prawidłowy, ale dolegliwości nadal się utrzymują, nie oznacza to automatycznie, że problemu nie ma. Część chorób przewodu pokarmowego nie powoduje zmian widocznych podczas standardowej gastroskopii i wymaga innego sposobu diagnostyki.
Jeżeli natomiast w opisie gastroskopii stwierdzono nieprawidłowość, dalsze postępowanie zależy od jej charakteru.
Na konsultację warto zabrać:
• pełny opis gastroskopii,
• zdjęcia z badania, jeśli są dostępne,
• wynik histopatologiczny pobranych wycinków,
• wcześniejsze wyniki badań,
• listę przyjmowanych leków.
Dopiero zestawienie tych informacji pozwala właściwie zaplanować dalszą diagnostykę lub leczenie.
Najważniejsze
Gastroskopia jest bardzo dokładnym badaniem przełyku, żołądka i dwunastnicy, ale nie powinna być wykonywana automatycznie przy każdej dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
Największą wartość ma wtedy, gdy istnieje konkretne wskazanie kliniczne i wiadomo, na jakie pytanie badanie ma odpowiedzieć.
Jeżeli nie wiesz, czy Twoje objawy wymagają gastroskopii, właściwym pierwszym krokiem może być konsultacja gastroenterologiczna i kwalifikacja do odpowiedniego badania.
ŹRÓDŁA I PIŚMIENNICTWO
ROZWIŃ
Masz pytania lub potrzebujesz konsultacji?