KOLONOSKOPIA
Kiedy warto wykonać kolonoskopię?
Kolonoskopia pozwala dokładnie obejrzeć wnętrze jelita grubego i, w wielu przypadkach, końcowy odcinek jelita cienkiego. Jej znaczenie polega na tym, że podczas jednego badania można zarówno wykryć nieprawidłowość, jak i pobrać wycinki albo usunąć część polipów. Dzięki temu kolonoskopia jest jednocześnie badaniem diagnostycznym oraz ważnym elementem profilaktyki raka jelita grubego.
Kamil Jaszczuk • Aktualizacja: sierpień 2026
Kiedy objawy są wskazaniem do kolonoskopii?
Kolonoskopia jest często wykonywana u pacjentów z krwawieniem z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, obecnością krwi w stolcu, niewyjaśnioną niedokrwistością, przewlekłą biegunką, istotną zmianą rytmu wypróżnień lub podejrzeniem choroby zapalnej jelit.
Badanie może być również potrzebne w przypadku utrzymujących się bólów brzucha, jeżeli objawy albo wcześniejsze wyniki badań wskazują na możliwość choroby jelita grubego.
Nie oznacza to jednak, że każda zmiana wypróżnień wymaga natychmiastowej kolonoskopii.
Pojedynczy epizod zaparcia czy krótkotrwała biegunka zwykle nie są wystarczającym wskazaniem do badania.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy zmiana rytmu wypróżnień:
• pojawiła się niedawno i utrzymuje się, • stopniowo się nasila, • towarzyszy jej krew w stolcu, • występuje niedokrwistość, • dochodzi do niewyjaśnionej utraty masy ciała, • w rodzinie występował rak jelita grubego.
W takiej sytuacji decyzję o kolonoskopii podejmuje się na podstawie całego obrazu klinicznego.
Krew w stolcu. Czy zawsze potrzebna jest kolonoskopia?
Krew w stolcu może mieć wiele przyczyn.
Może pochodzić między innymi z hemoroidów, szczeliny odbytu, polipów, zmian zapalnych, uchyłków lub nowotworu jelita grubego.
Sam wygląd krwi nie zawsze pozwala wiarygodnie ustalić jej źródło.
Szczególnego wyjaśnienia wymaga krwawienie nawracające, pojawiające się bez oczywistej przyczyny albo występujące wraz ze zmianą rytmu wypróżnień, niedokrwistością lub utratą masy ciała.
Nie należy zakładać, że obecność hemoroidów wyklucza inną chorobę jelita grubego.
Kolonoskopia jako profilaktyka raka jelita grubego
Znaczna część raków jelita grubego rozwija się na podłożu wcześniejszych zmian przednowotworowych.
Najczęściej są to określone typy polipów, które przez lata mogą stopniowo ulegać przemianom.
Kolonoskopia pozwala takie zmiany wykryć i w wielu przypadkach usunąć jeszcze podczas tego samego badania.
W Polsce funkcjonuje program przesiewowej kolonoskopii dla osób bez objawów choroby.
Obejmuje on między innymi:
• osoby w wieku 50–65 lat, • osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli u krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego.
Warunki programu mogą być okresowo aktualizowane, dlatego przed zgłoszeniem warto sprawdzić aktualne zasady obowiązujące w systemie publicznym.
Badanie wykonywane z powodu objawów nie jest już badaniem przesiewowym, lecz diagnostycznym.
A jeśli w rodzinie występował rak jelita grubego?
Wywiad rodzinny ma duże znaczenie. Szczególnie ważna jest informacja o raku jelita grubego u: • rodzica, • rodzeństwa, • dziecka. Znaczenie ma również wiek, w którym nowotwór został rozpoznany. Jeżeli rak jelita grubego wystąpił u bliskiej osoby w młodym wieku albo podobne nowotwory występowały u kilku członków rodziny, lekarz może brać pod uwagę również możliwość dziedzicznej predyspozycji. W niektórych zespołach genetycznych, takich jak zespół Lyncha, nadzór endoskopowy rozpoczyna się znacznie wcześniej i prowadzony jest według odrębnych zasad. Dlatego na konsultację warto przynieść informacje o nowotworach występujących w najbliższej rodzinie, zwłaszcza o wieku zachorowania.
Co dzieje się, jeśli podczas badania zostanie znaleziony polip?
Polipy jelita grubego nie są jedną chorobą. Różnią się: • wielkością, • budową, • lokalizacją, • potencjałem do rozwoju nowotworu. Wiele polipów można usunąć podczas kolonoskopii. Usunięty materiał jest następnie przekazywany do badania histopatologicznego. Dalsze postępowanie zależy między innymi od: • liczby polipów, • ich wielkości, • wyniku histopatologicznego, • sposobu usunięcia, • jakości przygotowania jelita. Termin kolejnej kolonoskopii nie powinien więc być ustalany automatycznie według jednej zasady dla wszystkich pacjentów. Po polipektomii decyzję o kontroli podejmuje się na podstawie rzeczywistego ryzyka.
Dlaczego jakość przygotowania jelita ma tak duże znaczenie?
Przed kolonoskopią jelito musi zostać odpowiednio oczyszczone. Jeżeli na błonie śluzowej pozostają resztki treści jelitowej, lekarz może nie zobaczyć małego polipa lub innej nieprawidłowości. Słabe przygotowanie obniża więc jakość całego badania, a w niektórych przypadkach powoduje konieczność wcześniejszego powtórzenia kolonoskopii. Dlatego przyjęcie preparatu oczyszczającego dokładnie według instrukcji jest integralną częścią badania. Najczęściej przygotowanie obejmuje: • odpowiednią dietę przed badaniem, • przyjęcie preparatu przeczyszczającego, • wypicie odpowiedniej ilości płynów, • przestrzeganie zaleceń dotyczących godzin przyjmowania preparatu. Dokładny sposób przygotowania zależy od zastosowanego środka, godziny badania oraz zasad danego ośrodka.
Czy kolonoskopia jest zawsze najlepszym badaniem?
Nie w każdej sytuacji. Istnieją również inne metody obrazowania jelita grubego, między innymi kolonografia tomografii komputerowej. Mogą mieć zastosowanie na przykład wtedy, gdy pełna kolonoskopia nie może zostać wykonana albo występują szczególne przeciwwskazania. Klasyczna kolonoskopia ma jednak zasadniczą przewagę: jeżeli zostanie wykryty polip lub inna zmiana, można od razu pobrać wycinek albo wykonać leczenie endoskopowe. Badania obrazowe nie dają takiej możliwości.
Czy kolonoskopia boli?
Odczucia podczas kolonoskopii są indywidualne. Wpływają na nie między innymi: • budowa jelita, • wcześniejsze operacje jamy brzusznej, • obecność zrostów, • technika wykonywania badania, • indywidualna wrażliwość pacjenta. Badanie może być wykonywane bez sedacji, w sedacji albo z udziałem anestezjologa, zależnie od sytuacji klinicznej oraz możliwości danego ośrodka. Warto wcześniej ustalić, w jaki sposób planowane jest wykonanie badania.
Co zrobić po otrzymaniu wyniku?
Po kolonoskopii pacjent powinien otrzymać opis badania. Jeżeli pobrano wycinki lub usunięto polipy, na wynik histopatologiczny trzeba zwykle poczekać. Na konsultację po badaniu warto zabrać: • opis kolonoskopii, • dokumentację fotograficzną, jeżeli jest dostępna, • wynik histopatologiczny, • informacje o wcześniejszych polipach, • wcześniejsze wyniki kolonoskopii. Dopiero komplet tych danych pozwala właściwie ustalić termin ewentualnej kolejnej kontroli.
Najważniejsze
Kolonoskopia nie jest wyłącznie badaniem wykonywanym w przypadku podejrzenia nowotworu. Pozwala diagnozować wiele chorób jelita grubego, a jednocześnie umożliwia wykrywanie i usuwanie zmian przednowotworowych. Jeżeli występują niepokojące objawy albo nie wiesz, czy potrzebujesz kolonoskopii, właściwym pierwszym krokiem może być konsultacja gastroenterologiczna i kwalifikacja do odpowiedniego badania.
ŹRÓDŁA I PIŚMIENNICTWO
ROZWIŃ
Masz pytania lub potrzebujesz konsultacji?