Choledochoduodenostomia EUS-CDS – drenaż dróg żółciowych pod kontrolą EUS

Zablokowanie odpływu żółci może prowadzić do żółtaczki, świądu skóry, zakażenia dróg żółciowych i pogorszenia funkcji wątroby. Najczęściej drożność dróg żółciowych przywraca się podczas zabiegu ERCP.

Nie zawsze jest to jednak możliwe. Jeśli ERCP nie pozwala skutecznie odbarczyć dróg żółciowych lub dostęp do nich przez brodawkę Vatera jest niemożliwy, jedną z metod leczenia może być EUS-CDS – choledochoduodenostomia wykonywana pod kontrolą endosonografii.

Jest to zaawansowany zabieg endoskopowy, podczas którego tworzy się nowe połączenie pomiędzy przewodem żółciowym wspólnym a dwunastnicą. Dzięki temu żółć może odpływać do przewodu pokarmowego z pominięciem miejsca zwężenia.

Co oznacza EUS-CDS?

Skrót EUS-CDS pochodzi od angielskiego określenia endoscopic ultrasound-guided choledochoduodenostomy.

Zabieg wykorzystuje endosonografię, czyli połączenie endoskopii i ultrasonografii. Echoendoskop pozwala lekarzowi zobaczyć drogi żółciowe przez ścianę dwunastnicy, ocenić ich przebieg oraz sąsiadujące naczynia krwionośne.

Następnie pomiędzy poszerzonym przewodem żółciowym wspólnym a dwunastnicą tworzone jest połączenie, w którym umieszcza się stent.

Stent utrzymuje drożność nowej drogi odpływu żółci.

Dlaczego drogi żółciowe mogą być niedrożne?

Żółć produkowana w wątrobie przepływa drogami żółciowymi do dwunastnicy. Jeżeli na jej drodze pojawia się przeszkoda, dochodzi do zastoju żółci.

Przyczyną może być między innymi:

• rak trzustki,

• rak dróg żółciowych,

• guz brodawki Vatera,

• naciek nowotworowy obejmujący drogi żółciowe lub dwunastnicę,

• inne zmiany powodujące ucisk albo zwężenie dalszego odcinka przewodu żółciowego.

U pacjenta mogą wówczas wystąpić:

• żółte zabarwienie skóry i białkówek oczu,

• ciemny mocz,

• jasne stolce,

• nasilony świąd skóry,

• wzrost stężenia bilirubiny,

• nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych.

Jeżeli dodatkowo pojawiają się gorączka, dreszcze lub ból brzucha, należy brać pod uwagę zakażenie dróg żółciowych, które może wymagać pilnego leczenia.

Kiedy wykonuje się EUS-CDS?

EUS-CDS stosuje się przede wszystkim w przypadku dystalnej niedrożności dróg żółciowych, szczególnie spowodowanej chorobą nowotworową, gdy standardowe ERCP nie pozwoliło uzyskać skutecznego drenażu albo jego wykonanie nie jest możliwe.

Nie każdy pacjent z poszerzeniem dróg żółciowych lub żółtaczką wymaga jednak EUS-CDS.

Przed wyborem sposobu leczenia trzeba ustalić:

• przyczynę zwężenia,

• jego lokalizację,

• stopień poszerzenia dróg żółciowych,

• możliwość wykonania ERCP,

• drożność dwunastnicy,

• wcześniejsze operacje i zabiegi,

• dalszy plan leczenia chirurgicznego lub onkologicznego.

Dlatego kwalifikacja do EUS-CDS zawsze powinna być indywidualna.

EUS-CDS a ERCP – czym różnią się te zabiegi?

ERCP jest standardową metodą endoskopowego leczenia wielu chorób dróg żółciowych.

Podczas ERCP endoskop dociera do dwunastnicy, a lekarz uzyskuje dostęp do dróg żółciowych przez ich naturalne ujście, czyli brodawkę Vatera.

W EUS-CDS wykorzystywana jest inna droga.

Pod kontrolą endosonografii lekarz lokalizuje przewód żółciowy wspólny od strony dwunastnicy, a następnie tworzy bezpośrednie połączenie pomiędzy drogą żółciową a dwunastnicą.

Żółć nie musi więc przepływać przez miejsce zwężenia ani przez brodawkę Vatera.

Ma to szczególne znaczenie, gdy standardowa droga dostępu podczas ERCP nie może zostać wykorzystana.

Co mówią aktualne zalecenia?

Według aktualnych zaleceń European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) w dystalnej złośliwej niedrożności dróg żółciowych ERCP pozostaje podstawową metodą pierwotnego drenażu.

U wybranych chorych leczonych paliatywnie drenaż pod kontrolą EUS może jednak stanowić alternatywę dla pierwotnego ERCP, szczególnie w ośrodkach mających duże doświadczenie w terapeutycznym EUS.

Jeszcze ważniejsza jest sytuacja, gdy ERCP okazuje się nieskuteczne lub niemożliwe do wykonania.

W opublikowanych w 2026 roku zaleceniach ESGE rekomenduje w przypadku złośliwego zwężenia dróg żółciowych EUS-BD – drenaż dróg żółciowych pod kontrolą EUS – zamiast drenażu przezskórnego, jeśli dostępne jest odpowiednie doświadczenie.

W przypadku dystalnego zwężenia bez zwężenia dwunastnicy możliwe jest zastosowanie zarówno EUS-CDS, jak i EUS-HGS.

Jeżeli występuje istotne zwężenie dwunastnicy, preferowany może być dostęp przez żołądek, czyli EUS-HGS.

Podobne stanowisko przedstawia American Society for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE). Po nieskutecznym ERCP ASGE sugeruje drenaż pod kontrolą EUS zamiast drenażu przezskórnego, a u chorych z dystalną złośliwą niedrożnością dróg żółciowych dopuszcza zarówno EUS-CDS, jak i EUS-HGS. Wybór metody zależy przede wszystkim od anatomii i lokalizacji choroby.

Jak przebiega zabieg EUS-CDS?

Zabieg wykonywany jest przy użyciu echoendoskopu – endoskopu wyposażonego w głowicę ultrasonograficzną.

Po wprowadzeniu aparatu do dwunastnicy lekarz lokalizuje poszerzony przewód żółciowy wspólny.

W obrazie ultrasonograficznym można ocenić:

• średnicę przewodu żółciowego,

• jego przebieg,

• odległość od ściany dwunastnicy,

• otaczające struktury,

• przebieg naczyń krwionośnych.

Po wybraniu odpowiedniego miejsca tworzony jest kanał pomiędzy przewodem żółciowym a dwunastnicą.

Następnie umieszczany jest stent, dzięki któremu żółć może odpływać bezpośrednio do przewodu pokarmowego.

W zależności od sytuacji klinicznej oraz stosowanej techniki mogą być wykorzystywane różne rodzaje stentów metalowych. W części zabiegów stosuje się stenty typu LAMS – lumen-apposing metal stent, które zostały zaprojektowane tak, aby utrzymywać połączenie pomiędzy dwiema sąsiadującymi strukturami.

Co dzieje się po skutecznym drenażu?

Po udrożnieniu odpływu żółci można oczekiwać stopniowego zmniejszania się cholestazy.

W kolejnych dniach może następować:

• spadek stężenia bilirubiny,

• zmniejszenie żółtaczki,

• ustępowanie świądu,

• poprawa parametrów wątrobowych.

Nie zawsze dzieje się to natychmiast.

Tempo poprawy zależy między innymi od stopnia niedrożności, czasu jej trwania, funkcji wątroby, obecności zakażenia oraz choroby będącej przyczyną zwężenia.

W przypadku choroby nowotworowej skuteczny drenaż dróg żółciowych może być również potrzebny przed rozpoczęciem lub kontynuacją leczenia onkologicznego.

EUS-CDS czy EUS-HGS?

EUS-CDS i EUS-HGS są dwiema metodami drenażu dróg żółciowych pod kontrolą endosonografii, ale wykorzystują inne drogi dostępu.

W EUS-CDS tworzy się połączenie:

przewód żółciowy wspólny → dwunastnica.

W EUS-HGS – hepaticogastrostomii tworzy się połączenie:

wewnątrzwątrobowe drogi żółciowe → żołądek.

Nie można więc powiedzieć, że jedna metoda jest zawsze lepsza od drugiej.

Wybór zależy między innymi od:

• miejsca zwężenia,

• anatomii dróg żółciowych,

• stopnia ich poszerzenia,

• drożności dwunastnicy,

• obecności stentu w dwunastnicy,

• wcześniejszych operacji,

• dalszego planu leczenia.

Według zaleceń ASGE w dystalnej złośliwej niedrożności dróg żółciowych po nieskutecznym ERCP można zastosować zarówno EUS-CDS, jak i EUS-HGS. Z kolei aktualne ESGE zwraca uwagę, że przy współistniejącym zwężeniu dwunastnicy korzystniejszym dostępem może być EUS-HGS.

Czy EUS-CDS może zastąpić ERCP?

Nie u każdego pacjenta.

W standardowej sytuacji związanej z dystalną niedrożnością dróg żółciowych ERCP nadal pozostaje podstawową metodą endoskopowego drenażu.

EUS-CDS ma szczególnie istotne znaczenie, gdy:

• ERCP zakończyło się niepowodzeniem,

• brodawka Vatera nie jest dostępna,

• anatomia lub choroba uniemożliwiają skuteczny dostęp standardową drogą.

Najnowsze zalecenia ESGE dopuszczają również zastosowanie EUS-BD jako pierwotnej alternatywy dla ERCP u wybranych pacjentów z dystalną złośliwą niedrożnością dróg żółciowych leczonych paliatywnie w doświadczonych ośrodkach. Jest to jednak rekomendacja warunkowa oparta na dowodach niskiej jakości.

Jakie są możliwe powikłania?

EUS-CDS jest zabiegiem małoinwazyjnym, ale pozostaje zaawansowaną procedurą interwencyjną.

Możliwe powikłania obejmują między innymi:

• krwawienie,

• zakażenie,

• zapalenie dróg żółciowych,

• wyciek żółci,

• zapalenie otrzewnej,

• przemieszczenie stentu,

• niedrożność stentu,

• ponowną niedrożność dróg żółciowych,

• perforację.

W części przypadków konieczna może być kolejna interwencja endoskopowa, radiologiczna lub chirurgiczna.

Z tego powodu zabiegi drenażowe pod kontrolą EUS powinny być wykonywane przez zespoły mające doświadczenie w terapeutycznym EUS oraz dostęp do odpowiedniego zaplecza zabiegowego. ESGE podkreśla znaczenie lokalnego doświadczenia przy wyborze EUS-BD.

Jak wygląda kwalifikacja do EUS-CDS?

Przed podjęciem decyzji lekarz analizuje wcześniejsze badania i stan kliniczny pacjenta.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• tomografia komputerowa,

• rezonans magnetyczny i MRCP,

• wcześniejsze EUS,

• przebieg wcześniejszego ERCP,

• morfologia,

• bilirubina,

• parametry wątrobowe,

• parametry krzepnięcia,

• stosowanie leków przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych.

Ważne jest również ustalenie przyczyny niedrożności oraz dalszego planu leczenia.

U pacjentów z chorobą nowotworową wybór sposobu drenażu może być elementem postępowania wielodyscyplinarnego z udziałem gastroenterologa, chirurga i onkologa.

Najczęstsze pytania

Czy EUS-CDS jest operacją?

Nie. Jest to zabieg endoskopowy wykonywany od strony przewodu pokarmowego. Nie wymaga klasycznego otwarcia jamy brzusznej.

Czy po zabiegu pozostaje dren wychodzący przez skórę?

W przypadku skutecznego EUS-CDS stent znajduje się wewnątrz organizmu i łączy drogę żółciową bezpośrednio z dwunastnicą.

Nie ma więc typowego zewnętrznego drenu przechodzącego przez skórę, jaki może być stosowany podczas drenażu przezskórnego.

Czy EUS-CDS wykonuje się tylko u osób z chorobą nowotworową?

Najlepiej ugruntowane wskazania dotyczą przede wszystkim złośliwej niedrożności dróg żółciowych.

W przypadku chorób łagodnych strategia może być inna. Aktualne zalecenia ASGE i ESGE wskazują między innymi na znaczenie ponownego ERCP oraz techniki EUS-rendez-vous, która pozwala zachować odpływ żółci naturalną drogą.

Czy stent zostaje na stałe?

Zależy to od rodzaju zastosowanego stentu, przyczyny niedrożności i dalszego planu leczenia.

U części pacjentów potrzebna jest późniejsza kontrola lub ponowna endoskopia.

Czy bilirubina spada od razu po zabiegu?

Po skutecznym drenażu odpływ żółci rozpoczyna się przez nowo utworzone połączenie, ale normalizacja wyników laboratoryjnych zwykle wymaga czasu.

Zmiany ocenia się w kolejnych dniach na podstawie stanu pacjenta i badań laboratoryjnych.

Najważniejsze informacje

EUS-CDS jest zaawansowaną metodą endoskopowego drenażu dróg żółciowych wykonywaną pod kontrolą endosonografii.

Podczas zabiegu tworzone jest połączenie pomiędzy przewodem żółciowym wspólnym a dwunastnicą, dzięki czemu żółć może odpływać z pominięciem miejsca zwężenia.

Metoda ma szczególne znaczenie u pacjentów z dystalną złośliwą niedrożnością dróg żółciowych, u których ERCP nie było skuteczne lub nie może zostać wykonane.

Decyzja o wykonaniu EUS-CDS powinna zawsze wynikać z indywidualnej oceny anatomii, przyczyny niedrożności oraz dalszego planu leczenia.

Powiązane materiały:

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o diagnostyce i leczeniu chorób dróg żółciowych oraz zabiegach wykonywanych pod kontrolą EUS, zobacz także:

• EUS terapeutyczny – zabiegi wykonywane pod kontrolą endosonografii

• Zwężenie dróg żółciowych – co może być przyczyną?

• Poszerzone drogi żółciowe – co może oznaczać?

• Endosonografia EUS – na czym polega badanie?

• Hepaticogastrostomia EUS-HGS – drenaż dróg żółciowych pod kontrolą EUS

Źródła

1. Lemmers A, Tringali A, de Campos ST, et al. Biliary stricture management: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2026. doi: 10.1055/a-2921-6492.

2. Storm AC, et al. American Society for Gastrointestinal Endoscopy guideline on the role of therapeutic EUS in the management of biliary tract disorders: summary and recommendations. Gastrointest Endosc. 2024;100(6):967–979. doi: 10.1016/j.gie.2024.03.027.

3. Van der Merwe SW, et al. Therapeutic endoscopic ultrasound: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2022;54:185–205. doi: 10.1055/a-1717-1391.