Gastroenterologia
Co to jest Helicobacter pylori?
Helicobacter pylori to bakteria zasiedlająca błonę śluzową żołądka i wywołująca jej przewlekłe zapalenie.Zakażenie może przez wiele lat nie powodować zauważalnych dolegliwości. U części osób prowadzi jednak do choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy, a długotrwale zwiększa ryzyko raka żołądka.
Wykrycie bakterii nie oznacza rozpoznania nowotworu. Jest natomiast wskazaniem do omówienia leczenia, którego celem jest usunięcie zakażenia i ograniczenie jego następstw. [1, 6]
Helicobacter pylori – jakie objawy może powodować?
Zakażenia nie można rozpoznać wyłącznie na podstawie objawów. Wiele zakażonych osób nie odczuwa żadnych dolegliwości. Jeśli występują, mogą obejmować:
ból lub pieczenie w nadbrzuszu;
uczucie pełności po posiłku;
szybkie nasycanie się podczas jedzenia;
nudności.
Podobne objawy towarzyszą również innym chorobom przewodu pokarmowego. Ich obecność nie przesądza o zakażeniu, a brak dolegliwości go nie wyklucza. [3]
Czy objawy jelitowe lub zmiany w jamie ustnej wskazują na zakażenie?
Wzdęcia, zmiany rytmu wypróżnień, nieprzyjemny zapach z ust czy nalot na języku nie pozwalają samodzielnie rozpoznać Helicobacter pylori. Nie należy również automatycznie przypisywać bakterii objawów neurologicznych.
Takie dolegliwości wymagają oceny możliwych przyczyn. Decyzję o badaniu warto oprzeć na całym obrazie klinicznym, zamiast na pojedynczym objawie. [1]
Kiedy warto wykonać badanie na Helicobacter pylori?
Lekarz może zalecić diagnostykę m.in. przy dolegliwościach dyspeptycznych, chorobie wrzodowej oraz wybranych zmianach błony śluzowej żołądka. Znaczenie mają także wywiad rodzinny i indywidualne czynniki ryzyka.
Badanie powinno odpowiadać na konkretne pytanie: czy występuje zakażenie, które wymaga leczenia? Wybór metody zależy przede wszystkim od tego, czy istnieją również wskazania do gastroskopii. [1]
Jakie badanie na Helicobacter pylori wybrać?
Zakażenie można wykryć metodami nieinwazyjnymi lub podczas gastroskopii. [4]
Badanie antygenu Helicobacter pylori w kale
Laboratoryjny test wykrywa antygeny bakterii w próbce stolca. Służy do rozpoznania aktywnego zakażenia, a także do sprawdzenia skuteczności leczenia.
Próbkę należy pobrać do odpowiedniego pojemnika i dostarczyć zgodnie z instrukcją laboratorium. Nie każdy test domowy ma taką samą wiarygodność jak zalecane badanie laboratoryjne. [1, 4]
Test oddechowy
Test oddechowy z mocznikiem pozwala wykryć aktywność bakterii w żołądku. Polega na pobraniu próbek wydychanego powietrza przed przyjęciem i po przyjęciu preparatu testowego.
Może być wykorzystywany zarówno przed leczeniem, jak i do potwierdzenia eradykacji. Przygotowanie, w tym pozostawanie na czczo, należy uzgodnić z pracownią. [2, 4]
Badanie podczas gastroskopii
Podczas gastroskopii lekarz może pobrać wycinki błony śluzowej żołądka. Materiał służy m.in. do badania histopatologicznego lub testu ureazowego.
Zaletą gastroskopii jest jednoczesna ocena błony śluzowej i ewentualnych zmian, takich jak wrzody. Sama potrzeba sprawdzenia obecności bakterii nie oznacza jednak, że każdy pacjent musi przejść endoskopię. [1, 4]
Zobacz również: Jak przygotować się do gastroskopii?
Czy badanie z krwi wystarczy?
Przeciwciała przeciw Helicobacter pylori mogą pozostawać dodatnie po przebyciu zakażenia. Dodatni wynik przeciwciał nie potwierdza więc samodzielnie aktywnego zakażenia. Badanie to nie służy także do oceny skuteczności leczenia. [1]
Jak przygotować się do badania?
Niektóre leki mogą spowodować wynik fałszywie ujemny. Przed badaniem wykrywającym aktywne zakażenie zwykle potrzebna jest przerwa:
2 tygodnie od inhibitorów pompy protonowej, np. omeprazolu lub pantoprazolu;
4 tygodnie od antybiotyków i preparatów bizmutu.
Odstawienie leków należy uzgodnić z lekarzem, szczególnie jeśli są stosowane z powodu wrzodu lub innych istotnych wskazań. Poinformuj lekarza także o antybiotykach przyjmowanych z innego powodu. [1, 2]
Na czym polega leczenie Helicobacter pylori?
Eradykacja oznacza usunięcie zakażenia za pomocą odpowiednio dobranych leków. Leczenie obejmuje antybiotyki oraz lek zmniejszający wydzielanie kwasu żołądkowego; w części schematów stosuje się również bizmut.
Schemat dobiera lekarz, uwzględniając wcześniejsze kuracje, alergie, możliwe interakcje i oporność bakterii na antybiotyki. Często stosuje się leczenie przez 14 dni, ale dokładny czas zależy od wybranego schematu. Nie należy samodzielnie skracać ani wydłużać terapii. [2, 5]
W trakcie leczenia warto:
przestrzegać dawek i godzin przyjmowania leków;
nie przerywać kuracji tylko dlatego, że dolegliwości ustąpiły;
omówić z lekarzem działania niepożądane utrudniające kontynuację leczenia;
od początku zaplanować badanie kontrolne.
Pominięcie dawek lub przedwczesne zakończenie kuracji może zmniejszyć szansę jej powodzenia. [5]
Kiedy wykonać test kontrolny po leczeniu?
Skuteczność eradykacji należy potwierdzić badaniem — poprawa samopoczucia nie jest wystarczającym dowodem usunięcia bakterii.
Najczęściej wykorzystuje się test oddechowy lub laboratoryjne badanie antygenu w kale. Kontrolę wykonuje się nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu antybiotyków, z zachowaniem odpowiedniej przerwy od bizmutu oraz co najmniej 2 tygodni od inhibitorów pompy protonowej.
Badanie wykonane zbyt wcześnie może dać wynik fałszywie ujemny. [1, 2]
Co zrobić, jeśli leczenie nie było skuteczne?
Dodatni wynik prawidłowo wykonanego testu kontrolnego wymaga ponownej konsultacji. Warto przygotować nazwy stosowanych leków, czas kuracji oraz informacje o pominiętych dawkach i działaniach niepożądanych.
Lekarz może dobrać inny schemat leczenia. Nie należy samodzielnie powtarzać poprzedniej kuracji. [5]
Czy Helicobacter pylori zwiększa ryzyko raka żołądka?
Tak. Przewlekłe zakażenie jest uznanym czynnikiem ryzyka raka żołądka i chłoniaka MALT. Większość osób zakażonych nie zachoruje jednak na te nowotwory.
Usunięcie bakterii zmniejsza ryzyko raka żołądka, ale nie zawsze eliminuje je całkowicie. Jeśli stwierdzono zanik błony śluzowej lub metaplazję jelitową, dalsze postępowanie ustala się na podstawie wyników badań i czynników ryzyka. [6]
Najczęstsze pytania pacjentów
Jak można zarazić się Helicobacter pylori?
Do zakażenia często dochodzi w dzieciństwie. Możliwe drogi przenoszenia obejmują kontakt z zakażoną śliną, wymiocinami lub materiałem kałowym, a także skażoną żywnością lub wodą. Istotne znaczenie ma higiena rąk. [3, 6]
Czy Helicobacter pylori można wyleczyć bez antybiotyku?
Dieta, zioła i suplementy nie zastępują leczenia eradykacyjnego. Również leki bez recepty łagodzące dolegliwości żołądkowe nie są samodzielną kuracją usuwającą bakterię. [5]
Co oznacza dodatni wynik badania?
Znaczenie wyniku zależy od rodzaju testu. Dodatni test oddechowy lub antygen w kale przemawia za aktywnym zakażeniem. Sam dodatni wynik przeciwciał wymaga innej interpretacji — nie musi oznaczać, że bakteria nadal jest obecna. [1, 4]
Czy utrzymujące się objawy oznaczają nieskuteczne leczenie?
Niekoniecznie. Dolegliwości mogą mieć inne przyczyny lub utrzymywać się mimo eradykacji. Skuteczność leczenia ocenia się odpowiednim testem, a utrzymujące się objawy omawia z lekarzem. [2, 5]
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Krwawe wymioty, wymioty przypominające fusy od kawy lub smoliste stolce wymagają pilnej oceny medycznej, szczególnie jeśli towarzyszą im osłabienie albo zawroty głowy.
Nie odkładaj konsultacji również przy niezamierzonej utracie masy ciała, trudnościach w połykaniu czy uporczywych wymiotach. Takich objawów nie należy wyjaśniać wyłącznie zakażeniem Helicobacter pylori. [1, 3]
Konsultacja gastroenterologiczna
Masz dodatni wynik badania, wątpliwości dotyczące wyboru testu lub dolegliwości utrzymujące się po leczeniu? Konsultacja gastroenterologiczna pozwala ocenić wyniki i ustalić dalsze postępowanie.
Na wizytę zabierz wyniki badań, opisy wcześniejszych gastroskopii i listę stosowanych leków.
Umów konsultację gastroenterologiczną
Źródła
Jaroń K. i wsp. Diagnostic and therapeutic recommendations on Helicobacter pylori infection. Recommendations of the Working Group of the Polish Society of Gastroenterology. Przegląd Gastroenterologiczny. 2023;18(3):225–248. DOI: 10.5114/pg.2023.131998.
American College of Gastroenterology. ACG Guideline on Treatment of Helicobacter pylori: New Recommendations… Will Practice Change? Omówienie wytycznych ACG z 2024 r. Przeczytaj.
NIDDK. Symptoms & Causes of Gastritis & Gastropathy. Przeczytaj.
NIDDK. Diagnosis of Gastritis & Gastropathy. Przeczytaj.
NIDDK. Treatment of Gastritis & Gastropathy. Przeczytaj.
National Cancer Institute. Helicobacter pylori (H. pylori) and Cancer. Przeczytaj.
Materiał ma charakter edukacyjny i dotyczy osób dorosłych. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej.