Jeżeli w trzustce zostanie wykryta zmiana, jednym z kolejnych pytań może być to, czy potrzebne jest pobranie materiału do badania.

Endosonografia umożliwia wykonanie biopsji przez ścianę żołądka lub dwunastnicy pod stałą kontrolą ultrasonograficzną.

Co oznaczają FNA i FNB?

FNA — fine-needle aspiration oraz FNB — fine-needle biopsy są technikami pobierania materiału igłą pod kontrolą EUS.

FNA była historycznie wykorzystywana przede wszystkim do uzyskiwania materiału do oceny cytologicznej, ale pobrany materiał może również zawierać fragmenty tkankowe.

Nowoczesne igły FNB są skonstruowane tak, aby zwiększyć szansę uzyskania fragmentów tkanki z zachowaną architekturą, co może ułatwiać pełniejszą ocenę histopatologiczną i wykonywanie dodatkowych badań.

Czy obecnie FNB jest preferowane?

Tak — w przypadku litych zmian trzustki wymagających pobrania materiału współczesne wytyczne preferują FNB.

Szczególnie preferowane są nowoczesne igły FNB typu end-cutting, umożliwiające uzyskanie materiału tkankowego dobrej jakości.

Nie oznacza to jednak, że FNA jest metodą błędną albo całkowicie nieużywaną.

Wybór techniki zależy również od charakteru zmiany, dostępnego sprzętu, doświadczenia ośrodka oraz sposobu oceny pobranego materiału.

Jak przebiega biopsja?

Podczas EUS lekarz najpierw lokalizuje zmianę i ocenia jej położenie względem naczyń, przewodu trzustkowego i innych struktur.

Igła jest wprowadzana przez kanał roboczy echoendoskopu, a jej przebieg jest obserwowany w obrazie ultrasonograficznym.

Materiał można pobierać z różnych części zmiany, aby zwiększyć szansę uzyskania reprezentatywnej próbki.

Ile wkłuć jest potrzebnych?

Nie istnieje jedna liczba właściwa dla wszystkich pacjentów.

Liczba przejść igły zależy m.in. od:

• rodzaju igły

• struktury zmiany

• jakości uzyskanego materiału

• sposobu jego oceny

• celu dalszych badań

Nowoczesne techniki oceny materiału mogą pozwolić na ograniczenie liczby koniecznych przejść igły.

Czy każdy guz trzustki wymaga biopsji?

Nie.

Potwierdzenie histologiczne jest zasadniczo potrzebne przed rozpoczęciem leczenia systemowego lub neoadjuwantowego.

Nie w każdej typowej, jednoznacznie resekcyjnej zmianie kierowanej bezpośrednio do operacji biopsja przedoperacyjna jest bezwzględnie konieczna.

Decyzja powinna wynikać z całego obrazu klinicznego, badań obrazowych oraz planowanego dalszego leczenia.

Co można rozpoznać dzięki biopsji?

Pobrany materiał może pomóc różnicować między innymi:

• gruczolakoraka przewodowego trzustki

• nowotwór neuroendokrynny

• przerzut do trzustki

• chłoniaka

• niektóre zmiany zapalne

• autoimmunologiczne zapalenie trzustki

Materiał może być również wykorzystany do dodatkowych badań histopatologicznych, immunohistochemicznych lub molekularnych, jeśli są potrzebne do dalszego postępowania.

Czy biopsja może spowodować rozsiew nowotworu?

Rozsiew komórek nowotworowych wzdłuż toru wkłucia, czyli needle-tract seeding, jest opisywanym, ale bardzo rzadkim powikłaniem pobierania materiału pod kontrolą EUS.

Ryzyko nie jest zerowe, ale pozostaje niewielkie.

Wskazanie do biopsji oraz droga wkłucia powinny wynikać z lokalizacji zmiany i planowanego dalszego leczenia.

Czy biopsja może być niediagnostyczna?

Tak.

Żadna metoda pobierania materiału nie zapewnia rozpoznania w 100% przypadków.

Próbka może być zbyt mała albo niereprezentatywna.

Jeżeli wynik jest niediagnostyczny, a obraz kliniczny nadal budzi istotne podejrzenie, można rozważyć:

• ponowną biopsję

• inną technikę pobrania materiału

• ponowną ocenę badań obrazowych

• omówienie przypadku w zespole wielodyscyplinarnym

Najważniejsze

W litych zmianach trzustki, jeśli biopsja jest potrzebna, współczesne wytyczne preferują FNB, szczególnie nowoczesne igły przeznaczone do pobierania fragmentów tkanki.

Najważniejsze pytanie nie brzmi jednak tylko „FNA czy FNB?”, ale:

czy biopsja jest potrzebna i jaki rodzaj materiału będzie niezbędny do dalszego leczenia?